Johan Heninger

Johan Heninger (Heininger, Henninger) is waarschijnlijk in 1772 geboren (1). Zelf geeft hij als plaats van afkomst Sankt Pölten in Oostenrijk aan (2). In de 17e en 18e eeuw zijn er vele Heningers geboren rondom St. Pölten (o.a. Gerersdorf en Pummersdorf) en gedoopt in de Dom van Sankt Pölten. Tot op heden heb ik nog geen Johan uit 1772 kunnen terugvinden in de kerkboeken. Wellicht is hij elders gedoopt, bijvoorbeeld in de ‘militaire kerk’.  

Sankt Pölten ligt dertig kilometer ten westen van Wenen en is de hoofdstad van Neder-Oostenrijk, het gebied rondom Wenen.

In die tijd was er vanaf de leeftijd van 20 jaar een dienstplicht van in totaal 10 jaar. 1 Tot 3 jaar actieve dienst voor infanteristen, en daarna in totaal 8 jaar reservist met een jaarlijkse herhaal-oefening. Na de in totaal 8 jaar bleef je nog (2 jaar) op de reservelijst om je dienstplicht vol te maken (3). Onderstaande afbeelding is AI-gegenereerd. De lichtgrijze kraag is de kleur van het 49e Infanterie Regiment, “Freiherr Heinrich van Hess”, dat zijn rekruten uit de omgeving van Sankt Pölten haalde.In vredestijd garnizoen in Wenen (1790), Neuburg a.d. Donau (Beieren, 1797/1798) en Wenen (1800). In St. Pölten was er vanaf 1782 een ” Regiments-Knaben-Erziehungshaus”. Het regiment is in 1799 ingezet in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk.

Vanaf april 1792 tot en met februari 1801 was Oostenrijk in oorlog met de Frankrijk op een kleine onderbreking in 1797 na. Dit waren de 1e en de 2e coalitie-oorlogen (4).

Onderstaande prent toont soldaten van een Infanterie Regiment uit het K.u.K. (Kaiserlich und Königlich Heer). Aan de kleur van de kraag is te zien om welk regiment het gaat. 

Het is goed mogelijk dat Johan in 1799 of 1800 krijgsgevangen genomen is door de Fransen. Begin 1801 tekenenen de Oostenrijkers als verliezende partij een vredesverdrag. In juli 1801 tekent Johan een contract in La Rochelle waar door de Bataafse Republiek troepen werden verzameld. In eerste instantie om de Fransen te ondersteunen in hun oorlog met de Engelsen maar toen eind 1801 duidelijk werd dat er snel vrede zou zijn, is besloten om de vloot met troepen naar de Oost-Indië te sturen. Hij treedt in dienst als Jager (een indicatie dat hij wellicht ook Jäger was in het Oostenrijkse leger) tegen een wedde van 9 Gulden per maand. (2) Op 8 april 1802 vertrokken 6 transportschepen met troepen samen met 3 oorlogsbodems vanuit La Rochelle. Johan voer mee op het hoekerschip ‘De Goede Intentie’ als onderdeel van een ‘Compagnie Scherp Schütters’. Onderstaand een afbeelding van een zogenaamd Hoekerschip.

Na een tussenstop op Kaap de Goede Hoop, komt Johan in november 1802 aan op Java. Onderstaande kopergravure – Aangezicht van het Kasteel van Batavia, vanaf de zijde van Landpoort – komt uit een deel van de serie “Voyages aux Indes Orientales, pendant les années 1802, 1803, 1804, 1805, et 1806″. Het ontwerp is van Charles-François Tombe. Uitgegeven in 1810 door Arthus Bertrand in Parijs.

Het origineel is te bezichtigen in Hoogvliet. Met de bouw van Kasteel Batavia werd in 1619 of 1620 begonnen, na de inname door de VOC van de plaats Jacartra. In totaal telde de vesting vier bastions, die de namen kregen van Diamant en Robijn in het zuiden en Parel en Saphier in het noorden. De toegangspoort in het noorden, aan de zeekant, heette Waterpoort, die in het zuiden Landpoort, die de hoofdingang vormde. 

Binnen de vestingmuren stond de residentie van de gouverneur-generaal. Ertegenover stond de woning van de directeur-generaal, de op een na hoogste functie van de VOC buiten de Republiek de Zeven Verenigde Nederlanden. Verder was er onder meer een kapel, woningen voor de opperkooplui en een boekdrukkerij. 

Het fort werd afgebroken toen Herman Willem Deandels er namens Frankrijk gouverneur-generaal was. Met de afbraak werd begonnen in 1809. Dit was dus nog het aangezicht toen Johan in 1802 aankwam op Java.

In 1804 doopt hij een zoon, Joan George. De moeder staat geregistreerd als Mannette Horche. Mogelijk heet zij formeel Maria Orsa en is haar roepnaam Mannette (Manit Orsa). De doop is in de Lutherse kerk in Batavia en Johan is dan nog soldaat. In 1806 is Johan getuige bij de doop van Joan Philips, hij is dan Wachtmeester onder het Corps Dragonders. De dragonders (een infanterist te paard) maakten onderdeel uit van de lijfwacht van de Gouverneur-Generaal in Batavia. In 1807 is hij getuige bij de doop van Marie Baghmijer, er is dan geen vermelding van een beroep of rang meer.

In 1815 duikt Johan weer op in Semarang, als beroep ‘sadler’, zadelmaker (5). Klinkt niet onlogisch voor een gewezen dragonder. Mogelijk heeft hij er voor gekozen om niet in Engelse dienst te gaan (Raffles neemt in 1811 de controle over de kolonie over), of is hij al eerder ‘afgezwaaid’ als militair. In Semarang krijgt hij in 1817 een zoon Joan(nis) bij Diana (8). Zij is een ‘matre infideli’, een niet-Christelijke moeder. De toevoeging ‘libera’ ontbreekt, volgens Peter Smith zou dit er op kunnen duiden dat zij een slavin was. Deze zoon Joannis heb ik in geen van de schriftelijke stukken terug kunnen vinden.

Vanaf 1817 woont Johan in Soerakarta (Solo). Als Joan George 16 is geworden, verschijnt hij ook samen met Johan in de boeken en vanaf 1823 komt daar een Henninger, F. bij (6). Aangezien ik (nog) geen doopakte van Frans heb kunnen vinden is het een aanname dat dat Johan zijn vader is, maar mijn inziens wel een plausibele. Joan George en Frans komen later samen terug in de archieven (7). Of Mannette (Manit) ook zijn moeder is, weten we dus ook niet.

Johan overlijdt op 24 augustus 1821 in Soerakarta, 49 jaar oud.

1. 1. Op 1 januari 1819 is hij 46 jaar oud, volgens het ‘Registers van het Europese personeel op Java en Madoera, alsmede van hun mannelijke afstammelingen boven de zestien jaren. Opgemaakt 1 januari 1819. Ingezonden bij brief van de gouverneur-generaal dd. 3 januari 1831 nr. 3’ berust in het Nationaal Archief te Den Haag onder de inventarisnummers 3106-3125.

   2. Opgave in de monsterrol van het hoekerschip ‘De Goede Intentie’ op 1 april 1802. Nationaal Archief, Den Haag, Comptabiliteit Oost-Indië, nummer toegang 2.01.27.06, inventarisnummer 173.

   3. Austro-Hungarian Army Records. Karl Kotlarchik. 29 September 2022. https://ahmilitary.blogspot.com. [25-10-2025].

   4. Wikipedia: De Eerste Coalitie (april 1792 – oktober 1797) bestond uit onder meer Oostenrijk, Pruisen, Groot-Brittannië, Spanje en Nederland en was de eerste poging om zich tegen het Franse republicanisme te weren of dat zelfs te vernietigen. De coalitie slaagde er niet in Frankrijk te verslaan dankzij de levée en masse, het massaal oproepen van soldaten via een algemene dienstplicht. De Nederlanden waren een belangrijk strijdtoneel van de oorlog. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd in 1795 bezet door Franse troepen. Stadhouder Willem Vmoest naar Engeland vluchten en de Bataafse Republiek, een Franse vazalstaat, werd uitgeroepen. De Tweede Coalitie (1798/99 – 1801/02) bestond uit Rusland, Groot-Brittannië, Oostenrijk, het Ottomaanse Rijk, Portugal, Napels en de Pauselijke Staat. Zij had niet veel meer succes. Napoleon controleerde de Franse staat sinds 1799 en kon de invallen afslaan. Hij kon er echter niet toe komen Groot-Brittannië binnen te vallen. De Fransen besloten echter Egypte binnen te vallen met de expeditie van Napoleon naar Egypte in de zomer van 1798, en stuurden nog een expeditie uit naar Ierland. De Franse vloot op weg naar Egypte werd verslagen door Horatio Nelson in de Slag bij de Nijl op 1 augustus, en de Ierse crisis kon beperkt worden. Napoleon zat vast in Egypte, en de oude leden van de Eerste Coalitie profiteerden van Napoleons afwezigheid. Vroege overwinningen in Zwitserland en Italiëbeloofden meer succes, maar de Russen trokken zich terug en de Britten weigerden mee te doen. De Oostenrijkers stonden er alleen voor, en trokken zich ook tijdelijk terug uit het conflict in februari 1801. uitgeroepen. De Oostenrijkse Nederlanden (het huidige België en Luxemburg) werden bij Frankrijk ingelijfd.

   5. Regeringsalmanak voor Nederlandsch-Indië 1815, pagina 196.

   6. Regeringsalmanak voor Nederlandsch-Indië 1824, pagina 172.

   7. REGISTER der Mannelijke Europeanen, en derzelve Afstammelingen, boven de zestien jaren. (1823).

   8. Het Rooms-Katholieke doopregister van Semarang 1809-1829.

1.  

1.  

1.  

1.  

1.  

1.  

1.