Zoals in meerdere Indische families ging ook in de familie Hanssens het gerucht dat wij afstammen van die beroemde dictator Napoleon. Natuurlijk is dit (spoiler!) een broodje-aap-verhaal of, als u wilt, een sambal-goreng-pedis-verhaal.
Ja, een Hanssens uit onze lijn is in Indië getrouwd met een nazaat van François Tobias Deux, die ook nog getrouwd geweest zou zijn met een heuse Indische prinses! Maar was hij dan een bastaard-kind van de keizer? Hoe zit dit nu precies?
Ook een van mijn tantes is op enig moment in bezit gekomen van een kopie van een brief geschreven door mevrouw Gabrielle Frank-Hanssens uit Amsterdam. Een kopie heb ik hieronder toegevoegd. De brief (uit 1984) is gericht aan neef Caesar en nicht Hélie. De moeder van François zou een bakkersdochter uit Parijs zijn genaamd Henriëtte Leclerque, door Napoleon ‘Madame D’ genoemd. Toen ik die brief eind jaren 80 te zien kreeg, heb ik een Amerikaanse Napoleon deskundige gemaild [Ja lieve internet-kinderen, van Google had toen nog niemand gehoord…] met de vraag wat hij van het verhaal vond. Toen al gaf hij aan dat Napoleon in 1799 in Egypte zat (vertrokken medio 1798). Hierdoor achtte hij de in de brief van Gabrielle genoemd geboortejaar van 1799 onwaarschijnlijk. Bovendien kende hij het hele verhaal niet. In de onderstaande stamboom van de familie Deux (samensteller onbekend, dateert waarschijnlijk ook uit de jaren ’80) wordt als geboortedatum ±1798 genoemd. Dat zou zou dan weer wel kunnen.
Als stammoeder, de vermeende minnares van Napoleon, wordt in de brief genoemd “une fille d’un boulanger’ en in de stamboom de naam ‘Henriëtte Leclerque’. Het kan niet anders dan dat hiermee wordt verwezen naar Aimée Davout, geboren Louise-Aimée-Julie Leclerc (1782-1868). Haar vader was geen bakker maar een (rijke) graan- (en zout)handelaar. Zij kreeg haar opleiding in de meisjesschool van madame Campan, waar ook Caroline Bonaparte, een jongere zus van Napoleon en Hortense de Beauharnais, de dochter van Joséphine opgeleid werden. Haar broer, generaal Victoire Emmanuel Leclerc, was getrouwd met een zus van Napoleon. Napoleon en Joséphine de Beauharnais waren dan ook beiden aanwezig bij haar huwelijk (1801) met generaal Louis-Nicolas Davout. Duidelijk is dat zij in de nabijheid van Napoleon verkeerde, maar was zij ook zijn minnares en heeft hij bij haar een kind verwerkt? Zij kreeg wel acht kinderen met Davout.
Op de website ‘de-paula-lopes.nl’ wordt onder ‘Napoleon Buonaparte’ uit de doeken gedaan hoe het verhaal in elkaar zou zitten. Hier worden geen bronnen vermeld. Hier wordt ook uitgelegd hoe zij aan de bijnaam Henriette zou zijn gekomen. Die zou haar gegeven zijn omdat zij zeer secuur was in administratieve werkzaamheden bij een sociale vereniging waar zij lid van was. Haar leven is goed gedocumenteerd maar ik heb nergens gezien dat zij genoemd werd als minnares van Napoleon, laat staan als moeder van zijn bastaard-zoon. Zij zou op 14-jarige leeftijd zwanger zijn geraakt. In dat geval zou Tobias geboren zijn in 1796 en was zij zwanger voordat Napoleon met Joséphine trouwde.
Ook over de minnaressen van Napoleon is veel geschreven. Het zouden er wel 60 zijn geweest. Echter, ook wordt gesteld dat hij pas ‘los ging’ nadat hem duidelijk was geworden dat zijn grote liefde Joséphine het niet zo nauw nam met de huwelijkse trouw terwijl hij in Egypte achter de Mammelukken aan zat. In het artikel ‘In bed met Napoleon: 60 minnaressen, 2 huwelijken, 1 grote liefde’ (Memo, een uitgave van Eos Wetenschap, 2013) wordt wel een van de dames, Madame D genoemd, niet door Napoleon maar door Constant, zijn lakei. Mocht Aimée een kind van Napoleon gebaard hebben, dan zou dit hoogstwaarschijnlijk wel bekend geworden zijn. Zijn buitenechtelijke zonen Alexandre Jospeh, die hij verwekte bij zijn Poolse minnares gravin Maria Walewska, en Charles Léon Denuell (zijn moeder was een huishoudster) zijn wel bekend. Volgens Louis Constant Wairy, de al eerder genoemde lakei van Napoleon:”This child [Léon] and that of the beautiful Pole [Alexandre]…are, with the King of Rome, the only children the Emperor had. He never had any daughters, and I think he would not have liked to have any.” (Memoirs of Constant, Vol. II, p. 158).
De afbeelding boven, waarin meerdere veronderstelde buitenechtelijke kinderen van Napoleon worden genoemd komt van een site in 2013 gemaakt door een middelbare school scholier, Victor van Ginkel. Als bron geeft hij Wikipedia op. Deze verwijzingen op Wikipedia zijn echter niet meer terug te vinden.
Kortom, geen enkel historische bron die ook maar enigszins dit mooie indo-sprookje kan bevestigen. En laten we niet vergeten dat Napoleon een dictator was die Europa decennialang in oorlog heeft gestort en miljoenen doden (geschat tussen 3 en 6, Waterloo, bijna 50.000 op 1 dag) op zijn geweten heeft.
Erg grappig in deze context vind ik onderstaande reactie, onder een artikel van Shannon Selin over de kinderen van Napoleon (www.shannonselin.com ):
Dear Shannon,
I enjoyed your very interesting article, which I came across by chance.
I am 64 years old and all my aged relatives who would have more information have all sadly passed away. However, I have always been brought up with an old family story, (which may or may not have any truth, although I have no doubt of it being fabricated for any gain) that my great great grandfather claimed he was the son of Napoleon. The story is rather vague, but interesting. My great great grandfather sailed as a young man away from France, his country of birth (I think he may have fallen out of favour with his family) and landed in Rangoon, Burma where he settled and married a young Burmese girl (my great great grandmother). They had a number of children, all girls, one of whom was named Eugine, who later became my grandmother. He visited the King and Queen of Burma and was known as a French aristocrat by the Burmese people. His name was Ferdinand (Fernand?) de Vera. He was known to be very wealthy and had a great patriotic attachment to France, although he was sadly never to return home.
I am not sure whether or not there is any validation to this story, and in a way it has not real importance to my life, although the story has always persisted in my family’s history and it would be nice to have some verification of it simply for interest sake.
I have never ever before persued anything like this before, and I am sure you must have hundreds of replies like mine, but I am sure you’d be interested to know how far the line of heritage can extend!
With very best wishes,
Marie
Thank you for writing, Marie. It’s lovely to hear from you, and to learn of possibly another one of Napoleon’s illegitimate children. I’ve not come across a reference to your great great grandfather in any of the accounts I’ve read. Perhaps another Napoleonic reader has, and will leave a comment. It would be something if Napoleon had Burmese descendants!
Hieronder de brief die ik van mijn tante heb gekregen. Van wie zij hem heeft gekregen weet ik niet. Blijkbaar is dit een een uitgetypte versie van een handgeschreven brief. Deze laatste kun je terugvinden op de-paula-lopes.nl. Is nou de handgeschreven brief origineel of de getypte versie?
Tot slot:
Dit is niet een portret van François Tobias Deux. Het is waarschijnlijk Pakubuwono III de tweede Susuhunan van Surakarta (vanaf 1749).